โครงสร้างและระบบการจัดการศูนย์เรียนรู้มหาวิทยาลัยชีวิต

เสรี พงศ์พิศ

ศูนย์เรียนรู้มหาวิทยาลัยชีวิต

คือ ศูนย์หรือหน่วยงานที่คนหลายฝ่ายในท้องถิ่นร่วมกันเป็น “เจ้าภาพ” จัดตั้งขึ้นเพื่อให้เป็นที่เรียนรู้ในโครงการมหาวิทยาลัยชีวิตและอื่นๆ ที่เป็นความต้องการของท้องถิ่น โดยเจ้าภาพร่วมกันรับผิดชอบการจัดการเรียนการสอนและกิจกรรมต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง

          ศูนย์นี้ไม่ใช่ “สาขา” ของมหาวิทยาลัย เป็นศูนย์ของท้องถิ่นซึ่งร่วมมือกับมหาวิทยาลัยจัดให้มีการศึกษาระดับปริญญาตรีหรือปริญญาโทให้คนในท้องถิ่น

          ศูนย์นี้มีกรรมการ ซึ่งประกอบด้วย 3 ฝ่าย คือ ชุมชน หน่วยงานรัฐ (โรงเรียน หน่วยงานราชการ รัฐวิสาหกิจ องค์กรอิสระ) และนักการเมืองท้องถิ่น โดยมีจำนวนที่ท้องถิ่นเห็นว่าเหมาะสม

          ศูนย์เป็นทั้งสถานที่ เช่น โรงเรียน อบต. เทศบาล กศน. วัด ซึ่งคณะกรรมการตกลงตั้งให้เป็น “ศูนย์กลาง” ของ “มหาวิทยาลัยชีวิต” ของอำเภอหรือตำบลนั้นๆ ในเวลาเดียวกัน “ศูนย์ฯ” ในความหมายกว้างไม่จำกัดอยู่แต่เพียงสถานที่อันเป็นศูนย์กลาง แต่รวมถึงบ้าน ศาลาวัด เถียงนา ใต้ต้นไม้ ในสวน ในทุ่ง ที่ไหนก็ได้ที่มีการเรียนรู้ มีการจัดการให้เกิดการเรียนรู้ร่วมกันระหว่างผู้เกี่ยวข้อง

          ศูนย์กลางของศูนย์การเรียนรู้มหาวิทยาลัยชีวิตจะต้องมีอุปกรณ์ที่จำเป็นเพื่อการเรียนการสอน คือ ห้องที่มีขนาดบรรจุนักศึกษาของศูนย์ทั้งหมด เครื่องขยายเสียง เครื่องฉายภาพ LCD เครื่องเล่นซีดี จอทีวี เครื่องคอมพิวเตอร์ อินเตอร์เน็ต(ควรเป็นแบบ ADSL)

          ศูนย์การเรียนรู้มหาวิทยาลัยชีวิตต้องมีนักศึกษาอย่างน้อย 50 คน ปริญญาตรี (ในศูนย์ตำบลหรืออำเภอ) 60 คน ปริญญาโท (ในศูนย์จังหวัด)

โครงสร้างของศูนย์เรียนรู้มหาวิทยาลัยชีวิต

1. มีคณะกรรมการ ซึ่งประกอบด้วยสามฝ่ายดังกล่าวข้างต้น

2. มี “ผู้อำนวยการเรียนรู้” (learning facilitator) ผู้อำนวยการเรียนรู้ มีคุณสมบัติ คือ การศึกษาอย่างน้อยปริญญาตรี มีประสบการณ์การทำงานด้านการเรียนการสอน และการศึกษาหรือการพัฒนามาไม่น้อยกว่า 10 ปี  ไม่จำเป็นต้องทำงานเต็มเวลา อาจจะยังรับราชการหรือทำงานอยู่หรือเกษียณอายุแล้ว สามารถสื่อสารด้วยอีเมล์และอินเทอร์เน็ตได้ (มีการอบรมให้)

3. มีพนักงานธุรการ พนักงานธุรการอาจทำงานเต็มเวลา ครึ่งเวลา หรือทำเพียงใดตามความจำเป็นที่คณะกรรมการเห็นชอบ

4. มี “อาจารย์ผู้จัดกระบวนการเรียนรู้ประจำศูนย์เรียนรู้มหาวิทยาลัยชีวิต” เป็นบุคคลในท้องถิ่น ซึ่งเป็นผู้รู้ในเนื้อหาวิชาการในหลักสูตร ได้รับการคัดเลือกและการรับรองจากมหาวิทยาลัยและสสวช. ให้เป็นอาจารย์ผู้จัดกระบวนการเรียนรู้ประจำศูนย์เรียนรู้ โดยต้องมีวุฒิปริญญาตรีเป็นอย่างน้อย มีประสบการณ์การเรียนการสอนหรือการทำงานในเนื้อหาที่เกี่ยวข้องไม่น้อยกว่า 5 ปี

5. มี “ผู้ทรงคุณวุฒิมหาวิทยาลัยชีวิต” คือ บุคคลในท้องถิ่น ซึ่งเป็นผู้รู้ในเนื้อหาวิชาในหลักสูตร ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางว่าเป็นผู้ชำนาญการหรือเป็นปราชญ์ เป็นเสาหลัก (authority) ในเรื่องประเด็นภูมิปัญญา การศึกษาและการพัฒนาท้องถิ่น

          ค่าตอบแทนการทำงานของผู้อำนวยการเรียนรู้และเจ้าหน้าที่ธุรการกำหนดโดยคณะกรรมการ ซึ่งเป็นผู้จัดการงบประมาณที่ได้รับในรูปของเงินอุดหนุนตามจำนวนนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยและเงินสนับสนุนจากหน่วยงานต่างๆ โดยเฉพาะหน่วยงานในท้องถิ่น เช่น อบต. เทศบาล อบจ. รวมทั้งการจัดกิจกรรมเพื่อระดมทุนสนับสนุนกิจกรรมและการดำเนินงานของศูนย์

          อาจารย์ผู้จัดกระบวนการเรียนรู้ประจำศูนย์เรียนรู้มหาวิทยาลัยชีวิตและผู้ทรงคุณวุฒิมหาวิทยาลัยชีวิตได้รับค่าตอบแทนการสอนเป็นครั้งๆ ตามระเบียบและโดยงบประมาณของมหาวิทยาลัยโดยตรง

การจัดการเรียนรู้

การจัดการเรียนรู้ในศูนย์มีผู้บริหารหลัก คือ ผู้อำนวยการเรียนรู้ (เปรียบได้กับ “ครูใหญ่”) ซึ่งเป็นตัวเชื่อมระหว่างอาจารย์ผู้จัดกระบวนการเรียนรู้ประจำศูนย์เรียนรู้และสสวช.กับนักศึกษาในศูนย์ฯ รวมทั้งตัวเชื่อมกับ “อาจารย์ผู้จัดกระบวนการเรียนรู้ประจำศูนย์เรียนรู้มหาวิทยาลัยชีวิต” และ “ผู้ทรงคุณวุฒิมหาวิทยาลัยชีวิต”

          การจัดการเรียนรู้จัดการเรียนร่วมกันในวันเสาร์-อาทิตย์ หรือวันอื่นที่กำหนดร่วมกัน โดยจัดให้มีกิจกรรมการเรียนรู้ตามที่ผู้อำนวยการเรียนรู้และอาจารย์ผู้จัดกระบวนการเรียนรู้ประจำศูนย์เรียนรู้เป็นผู้ร่วมกำหนดให้นักศึกษา ทั้งนี้โดยมีกรอบเนื้อหาวิชาตามหลักสูตรของมหาวิทยาลัย และโดยอาศัยกรอบ กระบวนการและเนื้อหาจากหนังสือ ซีดี อินเทอร์เน็ต และสื่ออื่นๆ ซึ่งอาจารย์ผู้รับผิดชอบวิชานั้นๆ ของมหาวิทยาลัยและสสวช. เป็นผู้วางไว้ ให้ศูนย์ฯ นำไปใช้ให้เหมาะสมกับแต่ละท้องถิ่น

การวัดผลการเรียนรู้

          การจัดการเรียนรู้เน้นการปฏิบัติที่สัมพันธ์กับชีวิตจริงของผู้เรียนและท้องถิ่น และการวัดผลให้เป็นไปตามระเบียบของมหาวิทยาลัย (40:60, 30:70 หรือ 20:80 ทฤษฎี:ปฏิบัติ ตามลักษณะวิชาที่มีเนื้อหาเน้นทฤษฎีหรือการปฏิบัติ)

          ผู้อำนวยการเรียนรู้เป็นผู้ประสานงานกับอาจารย์จากมหาวิทยาลัยและสสวช. เพื่อร่วมมือกันในการกำหนดวิธีการที่เหมาะสมและมีประสิทธิภาพในการวัดผล

งบประมาณ

งบประมาณเพื่อการดำเนินงานศูนย์เรียนรู้มหาวิทยาลัยชีวิต มาจาก

1. เงินอุดหนุนจากมหาวิทยาลัย (ร้อยละ 15 ของค่าเล่าเรียนต่อเทอมคูณด้วยจำนวนนักศึกษาของแต่ละเทอม)

2. เงินอุดหนุนจากองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) และ/หรือองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) เทศบาล และหน่วยงานต่างๆ รวมทั้งรายได้จากโครงการพิเศษต่างๆ เพื่อการระดมทุน

          งบประมาณจำนวนนี้ ศูนย์ฯ ใช้เพื่อ

1. ค่าตอบแทนผู้อำนวยการเรียนรู้ เจ้าหน้าที่ธุรการ และอื่นๆ ตามที่คณะกรรมการศูนย์ฯ กำหนด

2. การติดต่อประสานงาน

3. ค่าวัสดุและครุภัณฑ์

4. อื่นๆ ตามที่คณะกรรมการเห็นชอบและกำหนดไว้ในระเบียบของศูนย์ฯ เช่น อาจจะช่วยจ่ายค่าน้ำค่าไฟก็ได้ หรือจัดกองทุนการศึกษา

หมายเหตุ

1. การไปศึกษาดูงานของนักศึกษาปกติเป็นงบประมาณที่อปท.สามารถให้การสนับสนุนได้ รวมทั้งงบผู้ว่าซีอีโอและหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับประเด็นเฉพาะต่างๆ

2. ค่าตอบแทนการสอน ค่าเดินทาง ที่พัก ของอาจารย์จากมหาวิทยาลัย และของอาจารย์จาก สสวช. เป็นความรับผิดชอบของมหาวิทยาลัย

3. ค่าตอบแทนการสอนของผู้อำนวยการเรียนรู้ อาจารย์ผู้จัดกระบวนการเรียนรู้ประจำศูนย์เรียนรู้มหาวิทยาลัยชีวิตและผู้ทรงคุณวุฒิมหาวิทยาลัยชีวิต เป็นความรับผิดชอบของมหาวิทยาลัย